ΟΙ ΠΟΡΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΝΑ ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΥΝ ΤΟΝ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΨΗΦΙΑΚΗ, ΠΡΑΣΙΝΗ, ΙΣΟΡΡΟΠΗ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΣΕ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ

Συνέντευξη στον Κώστα Πανδή που αναρτήθηκε στη σελίδα ananeotikiaristera.gr στις 2 Σεπτεμβρίου 2020

Ποια είναι τα μείζονα οικονομικά προβλήματα που αναδείχθηκαν στην χώρα μας στην εποχή της πανδημίας;

Η κρίση πανδημίας, πρωτόγνωρη για τα μεταπολεμικά δεδομένα, είναι κρίση συμμετρική – υπό την έννοια ότι χτύπησε ανεξαιρέτως όλες τις οικονομίες του πλανήτη – με ασύμμετρες ωστόσο συνέπειες για αυτές ανάλογα με την προυπάρχουσα κατάσταση τους ή τα χαρακτηριστικά τους.

Οι αρνητικές συνέπειες στην ελληνική οικονομία από την κρίση πανδημίας είναι το συνδυαστικό αποτέλεσμα τριών παραγόντων:

  • Η οικονομία καθώς δεν είχε προλάβει να συνέλθει από την κρίση του 2009 λειτουργούσε υπό το βάρος της κληρονομιάς που αυτή άφησε. Όταν  ξέσπασε η κρίση πανδημίας η Ελλάδα είχε υψηλή και μακροχρόνια ανεργία, πάνω από μια δεκαετία  αποεπένδυσης, μεγάλο απόθεμα κόκκινων δανείων και πολύ υψηλό λόγο δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ. Ο περιορισμένος λοιπόν δημοσιονομικός χώρος καθορίζει σε σημαντικό βαθμό το ύψος των δημοσιονομικών παρεμβάσεων που έχουν ως στόχο να μετριάσουν τις συνέπειες της ύφεσης. Ταυτόχρονα το μεγάλο απόθεμα κόκκινων δανείων περιορίζει τον αριθμό των δικαιούχων των διαφόρων προγραμμάτων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ρευστότητας των επιχειρήσεων αλλά και τις δυνατότητες των τραπεζών να στηρίξουν την οικονομία.
  • Παρά τις προσπάθειες κατά την τελευταία δεκαετία να προχωρήσει η αναδιάρθρωση του παραγωγικού προτύπου ώστε να έχουμε μια οικονομία πιο ισόρροπη και πιο ανθεκτική η ελληνική οικονομία παραμένει λιγότερο εξωστρεφής και ανταγωνιστική σε σύγκριση με τις υπόλοιπες οικονομίες της ευρωζώνης. Η μεγάλη της εξάρτηση από τις συναφείς με τον τουρισμό δραστηριότητες αναδεικνύουν πόσο προβληματική υπήρξε η μονομερής κατά την τελευταία δεκαετία έμφαση στον τουρισμό σε βάρος μιας ισόρροπης οικονομίας.
  • Τέλος, η ελληνική οικονομία έχει πολλές πολύ μικρές επιχειρήσεις οι οποίες είναι περισσότερο ευάλωτες στην κρίση αυτή όπως επίσης και υψηλό ποσοστό αυτοαπασχολουμένων.     

Τα παραπάνω χαρακτηριστικά επηρεάζουν τελικά όχι μόνο το βάθος της ύφεσης που προξενεί η κρίση πανδημίας αλλά και την ταχύτητα ανάκαμψης. Σημαντικό ρόλο στο τι θα συμβεί τελικά έχει η αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων ευρωπαϊκών προγραμμάτων όπως το SURE. Πανηγυρίζει για παράδειγμα η κυβέρνηση της ΝΔ γιατί θα πάρει 2,7 δισ από το SURE (για 3 δράσεις) αλλά η Πορτογαλία με πολύ χαμηλότερη ανεργία και μικρότερα οικονομικά προβλήματα θα πάρει 5,9 δισ. για 17 δράσεις. Επομένως, εκτός από την ικανότητα του κρατικού μηχανισμού, ο πολιτικός προσανατολισμός και οι προτεραιότητες των κυβερνήσεων παίζουν ρόλο ώστε να αντιμετωπιστούν πιο αποτελεσματικά οι αρνητικές συνέπειες. 

Οι προοπτικές της χώρας μας μετά την απόφαση της Ε.Ε για το Ταμείο Ανάκαμψης;

Το ποσό των 19,5 δις επιχορηγήσεων που δικαιούται η Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης από κοινού με τα ποσά του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) 2021-2027 και τα υπόλοιπα του ΠΔΠ 2014-2020 παρέχουν την τελευταία ευκαιρία να προχωρήσει σε αναδιάρθρωση της οικονομίας της. Αυτό προϋποθέτει ότι θα προχωρήσουν οι αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές και θα γίνει σωστή και αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Με απλά λόγια όχι πελατειακή. Από την εμπειρία του παρελθόντος γνωρίζουμε ότι η Ελλάδα ενώ είχε πολλούς πόρους στη διάθεσή της τελικά αυτοί δεν αξιοποιήθηκαν πάντα αποτελεσματικά. Για αυτό η ελληνική οικονομία παρά τα θετικά της βήματα, απέκτησε προβληματικά διαρθρωτικά χαρακτηριστικά που την κατέστησαν ευάλωτη στην κρίση του 2009.

Η ελληνική οικονομία όταν ξέσπασε η κρίση του 2009 είχε ανάγκη από μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές για να αντιμετωπιστεί το δημοσιονομικό πρόβλημα και να μετασχηματιστεί ώστε να γίνει πιο εξωστρεφής. Οι αλλαγές αυτές τελικά δεν προχώρησαν. Διότι δεν υπήρξε πολιτική συναίνεση. Ούτε η κοινωνία πείστηκε ότι ήταν αναγκαίες οι αλλαγές. Καθώς η περίοδος εφαρμογής τους συνδέθηκε με τη μεγάλη δημοσιονομική προσαρμογή με τις μειώσεις μισθών και συντάξεων γρήγορα οι αλλαγές αυτές απαξιώθηκαν στη συνείδηση των πολιτών και ταυτίστηκαν με την υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου. Έτσι σήμερα η πλειοψηφία των πολιτών στέκεται αρνητικά σε οποιαδήποτε αλλαγή. Χάθηκε μια δεκαετία με αποτέλεσμα η οικονομία να είναι πιο ευάλωτη στην παρούσα κρίση πανδημίας και να πληρώνει υψηλότερο οικονομικό και κοινωνικό κόστος.

Οι πόροι που θα έχει στη διάθεση της η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιηθούν σε μεγάλα έργα υποδομής, στη στήριξη βιώσιμων και ανταγωνιστικών επιχειρήσεων όπως και νεοφυών επιχειρήσεων που θα επιταχύνουν το μετασχηματισμό της οικονομίας. Έτσι η ελληνική οικονομία θα γίνει πιο ψηφιακή, πράσινη, ισόρροπη και ανθεκτική σε μελλοντικές κρίσεις. Όλα αυτά καθιστούν αναγκαία την σύνταξη ενός εθνικού σχεδίου που θα είναι το αποτέλεσμα διαλόγου της κυβέρνησης με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και τους κοινωνικούς εταίρους. Στην παρούσα συγκυρία, με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία, η απουσία συνεννόησης στην κατεύθυνση της  αποδοτικότερης διαχείρισης των πόρων του Ταμείου Aνάκαμψης, είτε οφείλεται στην αλαζονεία  της  κυβέρνησης, είτε στον οπορτουνισμό της  αξιωματικής αντιπολίτευσης, είναι εγκληματική. Αποβαίνει εις βάρος όλων των πολιτών, ειδικότερα όμως της νεότερης γενιάς που σε μια δεκαετία βρέθηκε αντιμέτωπη με τρεις κρίσεις.